Amsterdam:
pilot tijdelijke weg bij ArenA

As a service als trigger voor slimme innovaties, lagere LCC en MKI en meer efficiency

Status: ontwerpfase
Object: gemeentelijke weg
Pilot-partners: Gemeente Amsterdam/Stadsdeel Amsterdam Zuidoost en Dura Vermeer

Waarom doet men mee?
Amsterdam heeft ambitieuze doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en circulariteit. In 2030 wil de stad 50% minder nieuwe grondstoffen gebruiken en in 2050 helemaal circulair zijn. De aanpak hiervoor staat in de Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025.

Voortgang toetsen aan ‘Stadsdonut’
Een speciaal ontwikkelde monitor volgt de grondstoffen- en materiaalstromen die de stad binnenkomen tot ze verwerkt worden. De voortgang wordt getoetst aan de hand van de ‘Stadsdonut’, bedacht door de Britse econoom Kate Raworth. Dit raamwerk wordt gevuld met actuele gegevens over ecologische en sociale thema’s in de stad en de steden waar het Amsterdamse consumptiegedrag invloed op heeft. Er wordt ingezet op 3 kansrijke categorieën van producten, materialen en grondstoffen: voedsel en organische reststromen, consumptiegoederen en gebouwde omgeving.

De doelstellingen voor het inkoopbeleid zijn:
2022: 10% circulair inkopen
2023: 100% circulair uitvragen
2025: 50% circulair inkopen
2030: maximaal 50% gebruik primaire grondstoffen
2050: 100% circulair bouwen en beheren

Druk op project- en beheerorganisatie verlichten
De gigantische bouwopgave waarvoor Amsterdam staat, zet de gemeentelijke project- en beheerorganisatie onder grote druk. Door verantwoordelijkheden te delen met marktpartijen wil de gemeente bereiken dat 1: de duurzame ambities worden gerealiseerd, 2: de milieukosten (MKI) en levenduurkosten omlaaggaan bij gelijkblijvende of zelfs betere kwaliteit, functionaliteit en prestaties en 3: de druk op de eigen organisatie wordt verlicht.

Overkoepelende leervragen

  • Hoe kunnen de lifecycle-kosten en milieukosten (MKI) met as a service als contract- en beheervorm aantoonbaar fors worden verlaagd?
  • Leidt vrijheid en ruimte voor eigen oplossingen van de aannemer inderdaad tot de gewenste innovaties, verbeteringen en besparingen?
  • Hoe kan as a service bijdragen aan de efficiency en slagkracht van de overbezette Amsterdamse beheerorganisatie ?

Pilot: tijdelijke weg bij Johan Cruyff Arena

Bij de Johan Cruyff ArenA in Amsterdam Zuidoost verrijst de komende jaren de Smart Mobility Hub, een enorm multifunctioneel logistiek overslagpunt, bedoeld om de stad bereikbaar te houden en tegelijkertijd autoluwer te maken. Tijdens de realisatie wordt het huidige verkeer van De Passage omgeleid over een tijdelijke weg, die 3 tot 5 jaar in gebruik zal zijn. De gemeente en Dura Vermeer zien het project als een ideale kans om te experimenteren met nieuwe samenwerkings- en beheervormen die leiden tot maximale circulariteit in de hele levenscyclus, lagere kosten en een optimaal beheer.

Snel inzicht in circulaire kansen
Door de overzichtelijke gebruikstermijn is er relatief snel inzicht in de circulaire kansen over de gehele levensduur. Specifiek wordt nagegaan met welke materialen de hoogste assetwaarde en meest hoogwaardige hergebruik na sloop worden gerealiseerd. Doel: minimaal gelijkwaardig hergebruik, maar liever nog upcyclen naar een hoger niveau. Tegelijkertijd wordt onderzocht welke kwaliteitsverbeteringen en kostenbesparingen mogelijk zijn met as a service als contractvorm.

Het project wordt opgeleverd met een materialenpaspoort waarin de circulaire waarde van de weg en de toegepaste materialen nauwgezet zijn vastgelegd.

De pilotdoelstellingen zijn geformuleerd op basis van de DuurzaamGWW 2.0- greendeal

  • De Netto Contante Waarde (NCW) is hoger, de asset gaat langer mee en verliest geen economische waarde.
  • Producten gelijkwaardig of hoger hergebruiken met as a service als motor.
  • Van RAW- naar UAV-CE: circulariteit wordt standaard ingebouwd in de contracten, evenals doelstellingen als social-return en klimaatneutraliteit.
  • 10 tot 20% besparen op onderhoudsbudget en NCW en hogere waarde. MKI/materialenpaspoort-CO2-a.
  • Ambitieweb+1 niveau en 6/7% social-return op loonsom.

Specifieke leervragen in de engineeringsfase:

  • Hoe kan met as a service in een UAV-CE-contract de kwaliteit worden verhoogd en kosten worden bespaard in de LCC?
  • Welke innovaties dragen maximaal bij aan de circulariteit?
  • Hoe kunnen die innovaties samen als bouwteam worden getoetst in een fieldlab?
  • Welke circulaire kansen liggen er op het gebied van:
    • verlichting as a service;
    • onderhoud as a service;
    • biodiversiteit as a service;
    • klimaatneutraal as a service;
    • social return as a service?

Waar staan we nu?

De pilot is na de zomer van 2020 in gang gezet. Het definitief ontwerp volgt eind dit jaar. Begin 2021 start de realisatie. Medio mei is de weg klaar, is de verwachting.

Hoe verder?
De pilot loopt voor de duur van de levenscyclus van de weg: 3 tot 5 jaar. De voortgang wordt continu gemonitord en tussentijds geëvalueerd. De eindevaluatie volgt na de sloop van de weg.

‘Showcase voor de hele stad’

“De tijdelijke weg is ideaal om te experimenteren met as a service. Door bepaalde  verantwoordelijkheden te verleggen naar de opdrachtnemer verlagen we de drempel voor nieuwe oplossingen, materialen en technieken waar we van kunnen leren en die we straks kunnen toepassen in nieuwe projecten. De winst zit ‘m – denk ik – vooral in de verandering van de mindset bij het beheer. Dat er slimmer en minder gedetailleerd en risicomijdend  wordt voorgeschreven. We prikkelen marktpartijen om anders na te denken over materialen en aanleg-, onderhoud en sloopmethodes. In diverse grote projecten heb ik gezien dat er heel veel mogelijk is. En omdat de aannemer een grote verantwoordelijkheid krijgt voor het beheer, wordt de druk op de project- en beheerorganisatie verlicht en kunnen we slimmer met onze capaciteit omgaan. Ik wil er een showcase van maken voor de hele stad. Zo van: zie je wel, het kán.”

Gé Smit
Projectmanager Smart Mobility Hub namens gemeente Amsterdam